Subnet Hesaplama Rehberi: CIDR, Alt Ağ Maskesi ve Host Sayısı
Bir ağı planlarken ilk sorular hep aynıdır: Bu blokta kaç cihaza yer var, ağ hangi adreste başlıyor, hangi adreste bitiyor? Subnet hesaplama bu soruların yanıtını IP adresinden ve önek uzunluğundan çıkarır. Yukarıdaki araç hesabı sizin yerinize yapar; bu rehber ise sonuçların nereden geldiğini adım adım anlatır. Böylece bir sonucu kontrol edebilir, gerektiğinde elle hesaplayabilirsiniz.
Rehberde subnet ve CIDR kavramlarını, maske ile wildcard hesabını, kullanılabilir host formülünü, özel IP aralıklarını, VLSM ile alt ağlara bölmeyi, IPv6 öneklerini ve sık yapılan hataları ele alıyoruz. Örneklerin tamamında internette yönlendirilmeyen özel aralıklar (10.0.0.0/8, 172.16.0.0/12, 192.168.0.0/16 ve fd00::/8) kullanılmıştır.
Subnet (alt ağ) nedir?
Subnet, daha büyük bir IP adres bloğundan ayrılmış mantıksal bir parçadır. Aynı alt ağdaki cihazlar birbirine doğrudan ulaşır; farklı alt ağlar arasındaki trafik bir yönlendiriciden ya da katman 3 anahtardan geçer. Misafir Wi-Fi'ı muhasebe bilgisayarlarından ayırmak, sunucuları ayrı bir VLAN'a almak ya da bir veri merkezinde her müşteriye kendi bloğunu vermek alt ağlarla yapılır.
Bir IPv4 adresi 32 bitten oluşur ve iki bölüme ayrılır: soldaki ağ bitleri alt ağı, sağdaki host bitleri o alt ağdaki cihazı tanımlar. Sınırın nerede olduğunu alt ağ maskesi ya da önek uzunluğu söyler. Subnet hesaplamanın özü bu sınırı bulmak, ardından ağ bitlerini sabit tutup host bitlerini sıfırlamak (ağ adresi) ya da bire çevirmektir (yayın adresi).
- Ağ adresi: Host bitlerinin tamamı 0 olan adres. Alt ağın kimliğidir ve bir cihaza verilmez.
- Yayın (broadcast) adresi: Host bitlerinin tamamı 1 olan adres. Alt ağdaki tüm cihazlara aynı anda gönderim için ayrılır.
- Kullanılabilir aralık: Ağ adresi ile yayın adresi arasında kalan ve cihazlara atanabilen adresler.
CIDR gösterimi ve önek uzunluğu
CIDR (Classless Inter-Domain Routing), IP bloklarını sınıflardan bağımsız olarak önek uzunluğuyla ifade eden yöntemdir; güncel tanımı RFC 4632'dedir. 192.168.10.0/24 yazımındaki /24, adresin ilk 24 bitinin ağa ait olduğunu ve kalan 8 bitin hostlara ayrıldığını gösterir. Önek uzadıkça blok küçülür: /24 256 adres, /25 128 adres, /26 64 adres içerir.
CIDR'den önce adresler A, B ve C sınıflarına ayrılır, maske de ilk oktete göre sabit kabul edilirdi (A için /8, B için /16, C için /24). Bu düzen adres israfına yol açtığı için 1993'te sınıfsız yapıya geçildi. Sınıflar bugün yalnız tarihsel bir etiket olarak anılır; araç da sınıfı bilgi amaçlı gösterir ve hesapta girdiğiniz öneki kullanır.
İpucu: Bir önekteki adres sayısı 2'nin (32 − önek) kuvvetidir. /27 için 32 − 27 = 5 ve 2^5 = 32 adres vardır.
Alt ağ maskesi ve wildcard maskesi nasıl hesaplanır?
Alt ağ maskesi, önek uzunluğu kadar 1 bitinin ardından gelen 0 bitlerinden oluşur. /26 için ilk 26 bit 1, son 6 bit 0'dır: 11111111.11111111.11111111.11000000. Bu değer onluk düzende 255.255.255.192 olarak yazılır. Wildcard maskesi maskenin tersidir; 1 olan bitler 0, 0 olan bitler 1 olur ve 0.0.0.63 elde edilir. Wildcard maskesi özellikle Cisco erişim listelerinde (ACL) ve OSPF ağ tanımlarında kullanılır.
Ağ adresine ikili düzende VE (AND) işlemiyle ulaşılır: adresin her biti maskenin aynı sıradaki bitiyle karşılaştırılır ve yalnız ikisi de 1 ise sonuç 1 olur. 77 ikili düzende 01001101, maskenin son okteti 11000000'dır; VE işlemi 01000000, yani 64 verir. Araçtaki ikili gösterim bu işlemi bit bit gösterir ve ağ bitleriyle host bitlerini farklı renklerle ayırır.
Aynı hesabı onluk düzende yapmak daha pratiktir. Adım adım bir örnek olarak 172.16.45.77/26 adresinin ağını, yayın adresini ve host aralığını bulalım:
| Adım | İşlem | Sonuç |
|---|---|---|
| 1 | Önekten maskeyi yazın | /26 → 255.255.255.192 |
| 2 | Blok boyutunu bulun (256 − 192) | 64; son oktet 0, 64, 128, 192 diye ilerler |
| 3 | Adresin düştüğü bloğu bulun | 77, 64 ile 127 arasında |
| 4 | Ağ adresi | 172.16.45.64 |
| 5 | Yayın adresi (sonraki blok − 1) | 172.16.45.127 |
| 6 | Kullanılabilir aralık | 172.16.45.65 – 172.16.45.126 (62 host) |
| 7 | Wildcard (255.255.255.255 − maske) | 0.0.0.63 |
İpucu: Blok boyutu yöntemi (256 − maskenin ilgili okteti) elle hesaplamanın en hızlı yoludur. Maske 255.255.240.0 ise blok boyutu üçüncü oktette 16'dır; ağlar 0, 16, 32, 48 diye ilerler.